Eləcə də, son təqdim olunan hesabatını (2024-cü il) analiz edərkən qeyd etmişdik ki, “Azərlotereya” ASC-nin 2024-cü il hesabatı mənfəətin 84%-nin dividend kimi çıxarılması, debitor borcların 13,9 milyon manata yüksəlməsi, reklam və İT xərclərinin kəskin artması nəticəsində şirkətin real likvidlik vəziyyətinin zəiflədiyini sübut edir.
32gun.az Türkiyə mətbuatı və rəsmi məhkəmə qeydlərinə istinadən, holdinqlərin pərdəarxası ticari müharibələrini, maliyyə skandallarını və bu iqtisadi imperiyanın qaranlıq tərəflərini təqdim edir. Araşdırmada Türkiyənin ən böyük korporasiyalarından biri olan “Demirören Holding” və onun rəhbər şəxslərinin son illərdə gündəmdən düşməyən nəhəng borcları, qarşılıqsız çekləri, rəsmi iflasları və mülk davaları yer alır.
Milyardlıq Satınalma və Ziraat Bankının “Yaşıl Zona” çıxılmazı
Hər şey 2018-ci ildə Demirören Qrupunun Doğan Medya Grubu-nu 895 milyon dollara satın alması ilə başladı. Bu nəhəng alış üçün dövlətə məxsus Ziraat Bankasından yüz milyonlarla dollar kredit götürüldü. Lakin holdinq bu nəhəng borcu ödəməkdə çətinlik çəkdi və mətbuata sızan rəsmi hesabatlara görə, borcun cəmi 3,2%-i geri qaytarıla bildi.
Bəs borcun əvəzinə nə verildi?
Holdinq naqd pul əvəzinə İstanbulun ən prestijli ərazilərindən sayılan Göktürkdəki Kemer Country qolf sahələrini və torpaqlarını banka dövr etdi. Ziraat Bankası bu torpaqları tikintiyə açaraq pulunu çıxarmaq istəsə də, ərazi sakinlərinin açdığı iddialar nəticəsində məhkəmə şok qərar verdi: Bu ərazilər tikintiyə qapalı “yaşıl zona” elan edildi. Alınan qərarla dövlət bankının əlində yüz milyonlarla dollarlıq “istifadəsiz” torpaq sahəsi qaldı və bu durum böyük korporativ fırıldaqçılıq skandalı kimi qiymətləndirildi.
Holdinqdə ŞOK: Kiçik qardaş həbsxanada və rəsmən iflas etdi!
Ailə daxilindəki ən böyük maliyyə zərbəsi isə “Demirören Holding”in İdarə Heyətinin sədri Yıldırım Dəmirörənin kiçik qardaşı, “Demirören Holding”in İdarə Heyətinin üzvü Fikret Tayfun Demirörəndən gəlib. Tayfun Demirörenin şəxsi biznes fəaliyyətləri zamanı bazara buraxdığı ümumilikdə 66 milyon 770 min lirəlik çeklərin qarşılıqsız çıxması onun həbsi ilə nəticələnmişdi.
Milyonçu varis qarşılıqsız çek ittihamı ilə həbs olunaraq dəmir barmaqlıqlar arxasına göndərildi. Bunun ardınca İstanbul 1-ci Asliye Ticaret Məhkəməsi həm Tayfun Demirörenin şəxsən, həm də ona məxsus “Mikare Gayrimenkul” şirkətinin rəsmi iflasına qərar verdi.
Hadisə o qədər böyüdü ki, Demirören Holding təcili bəyanat yayaraq, “Tayfun Demirörenin borclarının holdinqimizlə hüquqi bağı yoxdur” deyərək öz doğma qardaşlarından imtina etmək məcburiyyətində qaldılar.
Tayfun Demirörenin maliyyə uğursuzluqları təkcə Türkiyə ilə məhdudlaşmırdı. Onun Almaniyanın paytaxtı Berlində qurduğu tikinti və daşınmaz əmlak layihələri üçün Avropa banklarından aldığı 240 milyon avroluq nəhəng kreditlərin də batdığı ortaya çıxdı. Alman məhkəmələri heç bir güzəşt etmədən layihələri əlində partlayan Demirörenin xaricdəki fəaliyyətinə də rəsmən son qoydu.
Aydın Doğan ilə Gizli Səhm Müharibələri və Jurnalistlərin notarius vasitəsilə qovulması
“Doğan Medya” satılsa da, holdinq ilə Aydın Doğan arasındakı pərdəarxası məhkəmə çəkişmələri bitmədi. Demirören Qrupu, satınalma müqaviləsindən sonra ortaya çıxan keçmiş vergi və işçi təzminat borclarını Aydın Doğanın ödəməli olduğunu idda edərək məhkəmə davası açdı.
Bu ticari çəkişmələrin qurbanı isə illərini “Hürriyet” qəzetinə vermiş işçilər oldu. Holdinq idarəçiliyi, həmkarlar ittifaqına üzv olan 45-dən çox tanınmış jurnalisti evlərinə notarius vasitəsilə (poçt) bildiriş göndərərək bir gecədə işdən qovdu. İşçilərin qanuni təzminatlarının illərlə ödənilməməsi mətbuat dünyasında ən böyük korporativ rəzalətlərdən biri kimi qeydə alındı.
Şans oyunlarında gizli vergi güzəştləri lobbiçiliyi
Holdinqin ən böyük gəlir qapısı sayılan Milli Piyango və “İddaa” kimi şans oyunları platformalarında da ciddi maliyyə ziddiyyətləri yaşandı. İqtisadiyyat mətbuatına sızan məlumatlara görə, şirkətin qumar dövriyyəsindən əldə etdiyi gəlirlərin KDV (ƏDV) və digər vergilərdən azad edilməsi və ya dərəcələrin minimuma endirilməsi üçün pərdəarxası böyük bir lobbiçilik fəaliyyəti yürüdülüb. Bu imtiyaz cəhdləri digər özəl sektor subyektləri arasında haqsız rəqabət iddialarına yol açıb.
Sərvətin Gizli Marşrutu: Pandora sənədləri
Türkiyədə dövlət banklarına olan borcların ödənilmədiyi, işçilərin təzminatlarının gecikdirildiyi bir vaxtda, beynəlxalq araşdırmaçı jurnalistlərin üzə çıxardığı Pandora Papers sənədləri ailənin gizli sərvət marşrutunu ifşa etdi. Sənədlərə görə, Yıldırım Demirörenin həyat yoldaşı Revna Demirören və iflas edən qardaşı Tayfun Demirören, vergi cənnəti olan Britaniya Virciniya Adaları üzərindən Londonda milyonlarla funt-sterlinq dəyərində lüks mülklər və ofşor şirkətlər satın alıblar.
Sedat Pekerin Şok İfşaları: Sərvət Üçün Törədilən Qorxunc Qətl İddiası
Sedat Peker, Demirören ailəsinin qurucusu Erdoğan Demirörenin 1980-ci illərdə yunan əsilli iş adamı Yorgi Papadolosu qətlə yetirərək bütün mülklərinə qanunsuz şəkildə əl qoyduğunu və bu məlumatların 1987-ci il MİT hesabatında yer aldığını iddia edib. O, həmçinin ailənin “Milangaz” şirkətini real sahibi Şevki Kurtkayanı mafioz üsullarla təhdid edərək əllərindən aldığını önə sürüb. Pekerin digər şok iddiasına görə holdinq, zərərlə işləyən TOTAL yanacaqdoldurma şəbəkəsini hərbi fond olan OYAK-a həddindən artıq baha qiymətə sataraq haqsız qazanc əldə edib. Son olaraq o, Yıldırım Demirörenin dövlət bankına olan 750 milyon dollarlıq borcunu ödəmədiyi halda, başqa iş adamından lüks təyyarə və yaxta satın alaraq asudə və dəbdəbəli həyat yaşadığını ifşa edib.
*Nəticədə bunu göstərir ki, Türkiyənin ən parlaq media və enerji imperiyalarından biri kimi görünən Demirören Qrupu, pərdə arxasında qarşılıqsız çeklər, şəxsi iflaslar, ödənilməyən dövlət kreditləri və ofşor hesablarla zəncirvari bir maliyyə böhranının içində üzməyə davam edir
Ayaz Musaköylü – 32gun.az iqtisadiyyat şöbəsi
